ภาวะเศรษฐกิจ กำลังซื้อซ้ำเติม ภาวะอากาศที่แปรปรวน ส่งผลให้ราคาต่ำสวนทางผลผลิต“ส้มโอหอมควนลัง” ปีนี้ที่ลดลงมาก เทศบาลเมืองควนลังหารือสมาชิกผู้ปลูกงดจัดเทศกาลประจำปี แต่ยังส่งเสริมต่อเนื่อง
นายสุทิน สุวรรณมาลา ประธานวิสาหกิจชุมชนส้มโอหอมควนลัง ต.ควนลัง อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา เปิดเผย “ผู้สื่อข่าว” ผลผลิต ราคา และการปลูก ”ส้มโอหอมควนลัง” ในฤดูกาลผลิตปีนี้ (ต.ค.-พ.ย.68) ว่า ผลผลิตส้มโอหอมควนลังในปีนี้ ลดลงเมื่อเทียบกับปีที่ผ่านมา โดยเมื่อฤดูกาลที่แล้วผลผลิตส้มโอหอมควนลัง ไม่ต่ำกว่า 30,000 ลูก แต่ปีนี้ลดลงเหลือไม่ถึง 20,000 ลูก
“เฉลี่ยผลผลิตที่ของแต่ละสวนลดลง 40-50 เปอร์เซ็นต์ แต่ก็มีบางสวนที่ผลผลิตลดลงอย่างมากถึง 80 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งถือปีนี้ในแง่ของผลผลิตลดลง”
ปัจจัยหลัก ที่ทำให้ผลผลิตลดลงคือ ความแปรปรวนของสภาพอากาศ ซึ่งในปีนี้ถือว่าปริมาณฝนค่อนข้างเยอะในช่วงที่ส้มโอเริ่มติดดอกและผลขนาดเล็ก ส่งผลให้ร่วงมาก
ขณะเดียวกัน ปีนี้ผลผลิตส้มโอหอมควนลังก็มีการเก็บเกี่ยวเร็วกว่าปกติ โดยเกษตรกรเริ่มเก็บเกี่ยวผลผลิตตั้งแต่ปลายเดือนกันยายนที่ผ่านมา โดยคาดว่า การเก็บเกี่ยวส้มโอหอมควนลังในปี้นี้จะสิ้นสุดประมาณปลายเดือนตุลาคม
ผลสืบเนื่องจากผลผลิตส้มโอหอมควนลังปีนี้ลดลง ทำให้การจัดงานเทศกาลส้มโอหอมควนลัง ซึ่งจะจัดในช่วงต้นเดือนพฤศจิกายนนี้
จำเป็นต้องยกเลิกไป เนื่องจากไม่มีผลผลิตมาจำหน่ายภายในงาน
“นายกเทศมนตรีเมืองควนลังได้มีการประชุมเกษตรกรผู้ปลูกส้มโอหอมควนลังแล้วประเมินผลผลิตของแต่ละสวน ปรากฎว่าผลผลิตมีน้อยไม่สามารถจัดงานเทศกาลส้มโอหอมควนลังได้ในปีนี้”
ส่วนราคาส้มโอหอมควนลังในปีนี้ กลับมีราคาสวนทางกับผลผลิตที่ลดลง โดยราคาขายปลีกอยู่ที่60 และ 80 บาทต่อกิโลกรัมสำหรับเกรดพรีเมียม ซึ่งเป็นราคาที่ใกล้เคียงกับปีที่แล้ว
“ปีที่แล้วราคาเกรดพรีเมียมขาย 80 บาทต่อกิโลกรัม ส่วนตกเกรดก็จะขาย 60 บาท ซึ่งราคาปีที่แล้วกับปีนี้ยังเหมือนเดิม ไม่ได้เพิ่มขึ้น”
สาเหตุที่ทำให้ราคาขายส้มโอหอมควนลังปีนี้อยู่ในระดับที่ใกล้เคียงกับปีที่ผ่านมา ขณะที่ผลผลิตลดลงนั้น เนื่องจากสภาพเศรษฐกิจไม่ดี โดยเฉพาะ ผลไม้ปีนี้ราคาไม่ดี และขายยาก
ประกอบกับลูกค้าส่วนใหญ่เป็นลูกค้าประจำที่สั่งซื้อผลผลิตมาอย่างต่อเนื่อง เกษตรกรจึงยังคงราคาเดิมเพื่อให้ลูกค้ายังสามารถบริโภคได้
นายสุทิน กล่าวถึง พื้นที่ปลูกส้มโอหอมควนลังว่า มีเกษตรกรรายใหม่เพิ่มขึ้น แต่การให้ผลผลิตได้เต็มที่และมีคุณภาพ จะต้องใช้เวลาประมาณ 5-6 ปี
ปัจจุบัน กลุ่มมีสมาชิกเกษตรผู้ปลูกส้มโอหอมควนลัง 55 ราย แต่ในปีนี้(2568)มีเกษตรกรที่ผ่านเกณฑ์การตรวจระดับความหวาน 9 รายเท่านั้น
“จากคำบอกเล่าของผู้สูงอายุในพื้นที่ธรรมชาติการให้ผลผลิตส้มโอหอมควนลัง หากปีไหนให้ผลผลิตเยอะปีถัดมาจะให้ผลผลิตลดลง และปีไหนที่ผลผลิตลดลงปีถัดไปผลผลิตจะเพิ่มขึ้น” ประธานวิสาหกิจชุมชนส้มโอหอมควนลัง กล่าว
นายไพฑูรย์ สีลาพัฒน์ ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรที่ 9 สงขลา (สศท.9) สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร(สศก.) กล่าวถึงสถานการณ์การผลิตส้มโอหอมควนลัง จังหวัดสงขลา นับเป็นอีกหนึ่งพืชเศรษฐกิจที่สำคัญสร้างชื่อเสียงให้กับจังหวัดมายาวนาน แหล่งปลูกส่วนใหญ่อยู่ที่ตำบลควนลัง
ปี 2568 (ข้อมูลของสำนักงานเกษตรอำเภอหาดใหญ่ ณ เดือนสิงหาคม 2568) คาดว่า มีเนื้อที่ยืนต้น 98 ไร่ จากพื้นที่รวมทั้งหมดในอำเภอหาดใหญ่ 138 ไร่ ผลผลิตรวม 215.60 ตัน
ส้มโอหอมควนลัง ปลูกบริเวณที่ราบลุ่มน้ำในเขตเมืองควนลัง ใกล้ลำคลองที่มีตะกอน มีแร่ธาตุอาหารพืชทับถม จึงมีความอุดมสมบูรณ์ ส่งผลให้รสชาติหวานอมเปรี้ยว เนื้อผลนิ่ม ฉ่ำ เปลือกมีกลิ่นหอมพิเศษ เป็นเอกลักษณ์แตกต่างจากส้มโอที่ปลูกต่างพื้นที่ ได้รับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (Geographical Indication: GI) จากกรมทรัพย์สินทางปัญญา เมื่อวันที่ 29 มิถุนายน 2560
จากการติดตามของ สศท.9 พบว่า ส้มโอหอมควนลัง ได้จัดตั้งเป็นวิสาหกิจชุมชนส้มโอหอมควนลังเมื่อปี 2567 และจัดตั้งกลุ่มส่งเสริมอาชีพผู้ปลูกส้มโอหอมควนลัง โดยมี นายสุทิน สุวรรณมาลา เป็นประธานกลุ่มฯ มีสมาชิก 55 ราย
สำหรับพื้นที่ 1 ไร่ สามารถปลูกส้มโอได้ประมาณ 25 – 35 ต้น ใช้เวลาปลูกดูแล 2-3 ปี ก็จะเริ่มให้ผลผลิต ซึ่งในปีแรก ๆ จะได้ผลผลิตไม่มาก แต่พอเข้าปีที่ 4 ต้นส้มโอจะเจริญเติบโตสมบูรณ์เต็มที่ และสามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ถึงประมาณ 20-25 ปีหากบำรุงดูแลต้นดีจะให้ผลผลิตเฉลี่ย 100 ผล/ต้น หรือ ประมาณ 3,500 กิโลกรัม/ไร่/ปี
ระยะเวลาเก็บผลผลิตที่เหมาะสมคือ ช่วงเดือนตุลาคม-พฤศจิกายน โดยสังเกตจากผิวผลส้มโอจะเปลี่ยนเป็นสีเขียวอมเหลือง เนื้อผล สีชมพูเข้มแดงน้ำหนักผลที่ได้มาตรฐาน 1.2 – 1.5 กิโลกรัม/ผล
ราคาขายส้มโอควนลังมีความหลากหลายขึ้นอยู่กับขนาดและฤดูกาล โดยทั่วไปราคา 60 – 80 บาท/กิโลกรัม หรือขายเป็นผล เฉลี่ย 50 – 100 บาท/ผล
“ธรรมชาติของส้มโอพันธุ์นี้จะไม่มีเมล็ด ดังนั้น การขยายพันธุ์จึงต้องใช้วิธีตอนกิ่งเท่านั้น ซึ่งถือเป็นเรื่องดีเพราะทำให้ได้ต้นพันธุ์ที่สมบูรณ์ไม่ผิดเพี้ยนหรือกลายพันธุ์”
โดยจะจำหน่ายกิ่งละ 120-150 บาท ด้านการจำหน่ายผลผลิตส่วนใหญ่ร้อยละ 70 เกษตรกรจำหน่ายที่หน้าสวน หน้าร้าน ในพื้นที่ หรือตาม
ออเดอร์ของลูกค้า ซึ่งมีทั้งลูกค้าประจำ และลูกค้าทั่วไป รองลงมาร้อยละ 30 จำหน่ายแบบออนไลน์ อาทิ Line และ Facebook ของเกษตรกร
ส่วนการดำเนินงานเกษตรกรกลุ่มส้มโอหอมควนลัง มีการบริหารจัดการแปลงที่มีประสิทธิภาพ เพื่อให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ มีการใช้น้ำหมักชีวภาพ ปุ๋ยอินทรีย์ เพื่อเป็นการลดต้นทุน การใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาในการป้องกันโรค แทนการใช้สารเคมี
ปัจจุบัน เกษตรกรได้รับรองมาตรฐานสินค้าเกษตรปลอดภัย(GAP) 25 ราย และที่สำคัญกลุ่มส้มโอหอมควนลัง ดำเนินงานตาม BCG Model ที่มุ่งเน้นการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างมีประสิทธิภาพ ลดการสร้างขยะ และรักษาสิ่งแวดล้อม
โดยการนำเปลือกส้มโอมาแปรรูปเป็นสเปร์หอมไล่ยุง ซึ่งเป็นการใช้ทรัพยากรอย่างเกิดประโยชน์ ลดปัญหาขยะจากปริมาณของเปลือกส้มโอ และช่วยลดการเผาไหม้เปลือกส้มโอ ลดมลพิษทางอากาศ
อีกทั้ง สมาชิกกลุ่มส้มโอหอมควนลัง ได้มีแนวทางในการพัฒนาผลผลิต อาทิ การเพิ่มปริมาณผลผลิต การบริหารจัดการแมลงศัตรูพืชการขอรับรองมาตรฐาน GAP ของสมาชิกรายอื่น ๆ เพื่อให้ได้ผลผลิตที่มีประสิทธิภาพ ตอบสนองความต้องการของตลาดและผู้บริโภค
“การขับเคลื่อนวิสาหกิจชุมชนส้มโอหอมควนลัง ได้รับการสนับสนุนอย่างต่อเนื่องจากเทศบาลเมืองควนลัง ซึ่งเข้ามามีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมและผลักดันให้ส้มโอหอมควนลัง ผลไม้ขึ้นชื่อของตำบลกลับมาเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางอีกครั้งโดยการสนับสนุนให้เกษตรกรในพื้นที่ขยายการปลูกและพัฒนาคุณภาพผลผลิตอย่างต่อเนื่อง เพื่อรักษาเอกลักษณ์และชื่อเสียงที่มีมาอย่างยาวนานของชุมชน” นายไพฑูรย์ กล่าว
